Het Voedingscentrum heeft de vernieuwde Schijf van Vijf gelanceerd. En hoewel je misschien denkt dat dit vooral iets is voor schoolboeken of zorginstellingen, heeft het ook invloed op wat jij dagelijks op je bord legt.
De Schijf van Vijf vormt namelijk de basis voor voedingsadviezen in Nederland. Wat diëtisten adviseren, wat artsen meegeven en zelfs wat fabrikanten communiceren is hierop gebaseerd.
De kern blijft hetzelfde: veel groente, fruit, peulvruchten, volkorenproducten en niet te veel zout, verzadigd vet en suiker. Maar er zijn flinke verschuivingen in de aanbevolen hoeveelheden.
Waarom wordt de Schijf van Vijf aangepast?
De Schijf van Vijf is geen statisch ding. Het Voedingscentrum past hem regelmatig aan op basis van nieuwe wetenschappelijke inzichten. De laatste grote update was in 2016 en sindsdien is er veel veranderd in wat we weten over voeding, gezondheid én de impact op het milieu.
In december 2024 publiceerde de Gezondheidsraad nieuwe richtlijnen voor eiwitbronnen. Die richtlijnen zijn strenger geworden, vooral als het gaat om vlees.
Tegelijkertijd is er meer aandacht voor duurzaamheid. Wat we eten heeft niet alleen invloed op onze gezondheid, maar ook op de planeet. Het Voedingscentrum combineert die twee nu voor het eerst echt structureel.
Het Voedingscentrum heeft samen met het RIVM uitgebreide berekeningen uitgevoerd. Daarbij keken ze naar drie dingen tegelijk: wat mensen nodig hebben aan voedingsstoffen, de milieubelasting door broeikasgasuitstoot en watergebruik en de blootstelling aan schadelijke stoffen zoals PFAS en zware metalen.
Dat maakt deze Schijf van Vijf uniek. Voor het eerst zijn gezondheid, duurzaamheid én voedselveiligheid in één advies samengebracht.
De 5 belangrijkste veranderingen
1. Minder rood vlees
Dit is de grootste verandering. Het advies voor vlees gaat van maximaal 500 gram naar 300 gram per week. En daarvan mag niet meer dan 100 gram rood vlees zijn.
Rood vlees = rundvlees, varkensvlees, lamsvlees, geitenvlees.
Waarom? Onderzoek laat zien dat de risico’s op hart- en vaatziekten en darmkanker toenemen bij te veel rood vlees. Het Voedingscentrum trekt nu een duidelijke grens.
Wat dit praktisch betekent:
- 100 gram rood vlees is ongeveer één portie per week
- Denk aan: één keer gehakt of één keer biefstuk
- De rest van de week: kip, vis, eieren, peulvruchten of andere eiwitbronnen
2. Bewerkt vlees: zo min mogelijk
Voor bewerkt vlees is de lijn al langer duidelijk: hoe minder, hoe beter. De relatie met gezondheidsrisico’s zoals darmkanker is sterk onderbouwd.
Bewerkt vlees = worst, ham, spek, bacon, salami, rookvlees.
Wat dit praktisch betekent:
- Geen dagelijkse boterham met ham of salami
- Spek bij het ontbijt als uitzondering, niet als gewoonte
- Zoek alternatieven: kipfilet, ei, kaas, hummus, avocado
3. Meer peulvruchten
Hier zit een flinke verschuiving. Het advies gaat van 120-180 gram per week naar 250 gram per week. Dat is bijna een verdubbeling.
Peulvruchten = linzen, kikkererwten, bruine bonen, witte bonen, kapucijners, spliterwten.
Peulvruchten zijn een fantastische bron van plantaardig eiwit, vezels, ijzer en B-vitamines. Ze verzadigen goed, zijn goed voor je darmen en hebben een lage milieu-impact vergeleken met vlees.
Wat dit praktisch betekent:
- 250 gram is ongeveer 2-3 porties per week
- Denk aan: linzensoep, chili sin carne, hummus, kikkererwten in je salade
- Je hoeft ze niet als hoofdgerecht te eten – toevoegen aan maaltijden telt ook
4. Minder kaas
Het advies voor kaas gaat van 40 gram naar 20 gram per dag. Dat is de helft.
Waarom? Kaas bevat veel verzadigd vet en zout. Door minder kaas te eten maak je ruimte voor andere eiwitbronnen die beter scoren op gezondheid én duurzaamheid.
Wat dit praktisch betekent:
- 20 gram is ongeveer één plakje kaas
- Wissel af met andere broodbeleg: hummus, avocado, ei, kipfilet
- Kaas als smaakmaker in gerechten kan nog steeds, maar gebruik het bewuster
5. Afwisselen tussen zuivel en plantaardige alternatieven
Nieuw is het advies om af te wisselen tussen zuivel en verrijkte zuivelalternatieven. Denk aan sojamelk, havermelk of plantaardige yoghurt.
Let wel: kies voor verrijkte varianten die calcium en vitamine B12 bevatten. Anders mis je belangrijke voedingsstoffen.
Meer focus op duurzaamheid
Voor het eerst wordt duurzaamheid structureel meegenomen in het totale advies. Dat betekent dat gezondheid en milieu niet meer los van elkaar worden bekeken, maar samen.
Dit betekent meer nadruk op:
- Plantaardige eiwitbronnen boven dierlijke
- Seizoensgroenten
- Minder voedselverspilling
Het Voedingscentrum zegt zelf dat de combinatie van gezondheid, duurzaamheid én voedselveiligheid in één advies “uniek in de wereld” is.
Persoonlijk advies met de Schijf van Vijf voor jou-tool
Het Voedingscentrum heeft ook een handige tool gelanceerd: de Schijf van Vijf voor jou. Hiermee zie je eenvoudig welk advies past bij jouw situatie.
De adviezen verschillen namelijk per doelgroep, afhankelijk van leeftijd, geslacht, behoeften en eetvoorkeuren. In de tool kun je kiezen voor een advies met of zonder vlees, met of zonder vis of 100% plantaardig.
Handig als je wilt weten wat de richtlijnen specifiek voor jou betekenen.
👉 Bekijk de Schijf van Vijf voor jou-tool
Wat blijft hetzelfde?
Niet alles verandert. De basis van de Schijf van Vijf blijft overeind:
- Vijf vakken: groenten & fruit, brood & granen, zuivel & vleesvervangers, vlees/vis/ei, vetten & oliën
- De hoofdadviezen: eet gevarieerd, voldoende groenten en fruit, volkoren granen, gezonde vetten
- De structuur: de schijf blijft herkenbaar en bruikbaar
Het Voedingscentrum benadrukt dat ze toevoegen en verscherpen, maar niet alles omgooien.
Wat betekent dit voor jou?
Oké, nu de praktische vraag: moet jij iets veranderen?
Als je al weinig rood vlees eet: Niets aan de hand. Je zit waarschijnlijk al onder die 100 gram per week.
Als je elke dag vlees eet: Dit is een goed moment om te kijken naar alternatieven. Niet om vlees helemaal te schrappen, maar om de balans te verschuiven.
Als je peulvruchten “niet lekker” vindt: Geef ze een nieuwe kans. Peulvruchten hoeven niet smakeloos te zijn – het hangt af van hoe je ze bereidt. Een goede linzencurry of een pittige chili is echt lekker.
Als je vegetarisch of veganistisch eet: De nieuwe Schijf van Vijf maakt het makkelijker om te zien wat je keuzes zijn. Er is meer aandacht voor plantaardige alternatieven.
Mijn kijk hierop
Oké, en dan mijn kijk hierop.
De richting die het Voedingscentrum op beweegt is duidelijk: meer plantaardig, minder dierlijk. Dat sluit aan bij wat we al langer zien in wetenschappelijk onderzoek.
Tegelijkertijd blijft het een model dat rekening moet houden met haalbaarheid voor een brede groep mensen. En dat zie je terug in hoe voorzichtig de adviezen worden opgebouwd.
De Schijf van Vijf is daarmee geen blauwdruk voor optimale voeding, maar een praktisch minimum waar een groot deel van de bevolking mee uit de voeten kan.
Als je kijkt naar wat in onderzoek vaak naar voren komt als optimaal voor gezondheid én milieu, dan ligt de nadruk nog sterker op plantaardige voeding dan wat in algemene richtlijnen wordt geadviseerd.
Het is waardevol om dat verschil te zien, zodat je bewust kunt kiezen waar jij zelf wilt zitten op dat spectrum.
Kijk ook eens naar Schijf for Life
Als je écht wilt weten hoe optimale voeding eruitziet – voor je gezondheid én de planeet – dan raad ik je aan om eens te kijken naar de Schijf for Life. Dit is een initiatief van voedingsdeskundigen die durven door te pakken. De Schijf for Life is volledig plantaardig en gebaseerd op wat de wetenschap zegt over optimale gezondheid, zonder de compromissen die het Voedingscentrum moet maken.
Wat de Schijf for Life adviseert:
- 300 gram groente én 300 gram fruit per dag (meer dan de Schijf van Vijf)
- 160 gram peulvruchten en sojaproducten per dag (niet per week!)
- Volkoren granen en knolgewassen als basis
- Noten, zaden en gezonde vetten
- Supplementen voor B12 en vitamine D (eerlijk over wat plantaardig eten vraagt)
Is dit voor iedereen haalbaar? Nee, waarschijnlijk niet, maar het is wél eerlijk over waar de wetenschap naartoe wijst. De Schijf van Vijf is de veilige middenweg. De Schijf for Life is waar we uiteindelijk naartoe moeten. En ik denk dat het goed is om dat te weten, ook al kies je nu voor iets ertussenin.
